تأثیر برنامه های تلویزیونی و ماهواره ای بر فرهنگ نامگذاری

فرهنگ تعاریف زیادی ارائه شده است. تایلور (Taylor) مردم شناس انگلیسی اعتقاد داشت که فرهنگ عبارت است از مجموعه ی پیچیده ای از علوم، دانشها، هنرها، افکار و اعتقادات، قوانین و مقررات، آداب و رسوم و سنتها، و به طور خلاصه کلیه آموخته ها و عاداتی که یک انسان به عنوان عضو جامعه اخذ می کند و تعدادی از جامعه شناسان بر این باورند که فرهنگ مجموعه ای است که نسل به نسل انتقال می یابد، عناصر آن بر روی هم انباشته می شود و از محلی به محلی دیگر نشر می یابد و دست به گزینش می زند و می تواند ابعاد تخصصی پیدا کند و به برخی از انواع تقسیم می شود و بالاخره دستخوش بحران می گردد.

پس می توان به این نتیجه رسید که فرهنگ دارای کارکردهای ویژه ای است، و فرهنگ مشخص می کند که خانواده چه ساختاری داشته باشد، یک مرد چند زن می تواند داشته باشد، چگونه کودکان را تربیت کرد و چه باید بدانند و چه باید ندانند و می توان به این مهم هم اشاره کرد که فرهنگ عرضه کننده کارکردهایی چون اجتماعی کردن افراد، آموزش و پرورش، نظارت اجتماعی، هنجارها و آداب و رسوم، اعتقادات و نظام زندگی خانوادگی است.

یکی از کارکردها و آداب و رسوم و یا هر آنچه را که از زیر مجموعه فرهنگ و یا رسوم این تعاریف مذکور بدانیم خانواده است و خانواده هر چند در مفهوم کلی خود پدیده ای جهانی است و در همه جا وجود دارد اما همه افراد جامعه زندگی خود را از خانواده آغاز می کنند و یکی از مهمترین آداب و رسوم و فرهنگ های کهن، اصیل و ارزشمند تمدن کهن بشری به ویژه تمدن ایرانی است.

«کنفسیوس» خانواده را به عنوان پایه دولت در نظر می گرفت و «چارلز هورتن کولی» جامعه شناس آمریکایی، خانواده را از اولین و ایده آل ترین مثال برای گروههای نخستین می دانست.

یکی از مفاهیمی که جامعه شناسان به هنگام بحث از خانواده از آن یاد می کند «خویشاوندی» است که می توان آن را به روابط اجتماعی میان اعضای خانواده تعریف کرد. این خویشاوندی در ازدواج شکل می گیرد، مفهوم واقعی ازدواج پذیرش یک پایگاه جدید است و این پایگاه جدید خانواده است و تولیدمثل معمولاً کارکرد ویژه خانواده است. البته کارکردهای خانواده انواع گوناگونی دارد اما برای بقای نسل و بهره گیری از یک زندگی گروهی جهت تولیدمثل یکی از کارکردهای اصلی این نهاد بزرگ و ارزشمند اجتماعی است.

ازدواج یک امر اجتماعی است و هرگز یک امر خصوصی مربوط به افراد نبوده است و جنبه همگانی دارد و در کلیه جوامع یک پدیده شناخته شده است و از مقررات خاصی پیروی می کند.

ازدواج پیوندی است که بین زن و مرد برای یک زندگی مشترک طبق موازین قانونی یا عرفی انجام می گیرد و منشاء و اساس تشکیل خانواده می باشد و با تولد فرزند یا فرزندانی نهاد مبارک و مستحکم خانواده را فراهم می کند که تشکیل یک جامعه از آن سرچشمه می گیرد و «تولد» یک واقعه ی جمعیت شناسانه بوده و از اولین عوامل حرکات یک جمعیت است.

هر چند که به ظاهر «تولد» یک امر ساده مینماید ولی در عین حال یک مسئله پیچیده است که عوامل متعدد کمی و کیفی در آن موثرند.

بر اثر ازدواج دو نفر (یک مرد و یک زن) و ارتباط زناشویی و در اثر حاملگی زن موجودی به دنیا می آید که دارای حیات است و به زندگی خود باید ادامه بدهد،  تعریف دقیق ولادت عبارت خواهد بود از تولدهایی که در یک گروه اجتماعی در یک سال اتفاق می افتد.

این نوزاد تازه متولد شده حق دارد از همه شرایط و حقوق اولیه از بدو تولد برخوردار شود که اولین این مهم برخورداری از تغذیه شیر مادر است.

طبق ماده 24 میثاق بین المللی حقوق مدنی و سیاسی که به تصویب مجمع عمومی سازمان ملل متحد رسیده است: 1) هر کودکی بدون هیچگونه تبعیض از حیث نژاد، رنگ، جنس، زبان، مذهب، اصل و منشاء ملی یا اجتماعی، مکنت یا نسب حق دارد از تدابیر حمایتی که به اقتضای وضع صغیر بودنش از طرف خانواده او و جامعه و حکومت کشور او باید به عمل آید برخوردار گردد، 2) هر کودکی باید پس از ولادت به ثبت برسد و دارای نام باشد و 3) هر کودکی حق تحصیل تابیعتی دارد.

طبق بند 2 این ماده که به ثبت رساندن ولادت و داشتن نام کودک تاکید می کند براساس فرهنگ و آداب و رسوم هر جامعه ای، انتخاب نام برای نوزاد یکی از اصلی ترین وظایف پدر و مادر در بدو تولد فرزندشان است و باید براساس وضعیت اجتماعی، سیاسی، فرهنگی، مذهبی و ملی و آداب و رسوم آن منطقه نامی برای فرزند متولد شده در نظر گرفته شود و این مهم از وظایف اولیه پدر و مادری است که باید توجه ویژه ای همراه با تحقیق، تفحص و روشن بینی به آن صورت بگیرد.

نام را باید از دیدگاه زبان شناسی، جامعه شناسی، تاریخی، ادبی، دینی و روان شناسی مورد بررسی قرار داد و با در نظر گرفتن این شاخه های گوناگون نسبت به انتخاب آن اقدام کرد، نامی که فاکتورها و بن مایه های اخلاقی، تاریخی، دینی، ملی و آداب و رسوم یک جامعه و فرهنگ آن جامعه را نداشته باشد برای نام یک فرد مناسب نیست و ضمن اینکه مشکلاتی همچون مسائل روحی و روانی را برای فرد ایجاد می کند در پرورش ذهنی و فکری وی نیز به اندازه ای که یک نام کامل باید تاثیر داشته باشد بی نتیجه خواهد بود و توجه به این مهم توسط خانواده ها و به ویژه پدر و مادران ضرورتی اجتناب ناپذیر است.

نامگذاری فرزند در میان اقوام و ملتهای گوناگون، متفاوت است اما در میان ایرانیان همواره توجه خاصی به آن شده است، هم از لحاظ ملی و هم از لحاظ اعتقادات مذهبی، در دین زرتشت به اصول اخلاقی و رفتاری و شیوه زندگی تاکیدات فراوانی صورت گرفته که توجه به این مهم نیز در کتاب "اوستا" از این اصول است.

از نظر اصول دین اسلام نیز توجه ویژه تری برای نامگذاری کودک صورت گرفته و برای نامگذاری کودک اینگونه به مسلمانان پیشنهاد شده است:

* "نام" نیک باشد به طوری که مردم آن را قبیح و زشت نشمارند و کودک پس از بزرگ شدن و به حد بلوغ رسیدن از آن اکراه نداشته باشد و کرامت و احترام فرد را خدشه دار نکند.

* معنی نام ناپسند نباشد و نام شخصی نباشد که بر فسق و فجور در میان مردم مشهور بوده یا باشد مانند "صدام حسین"، "چنگیز"، "هیتلر".

* "نام"بیانگر تکبر و خودبینی نباشد.

* "نام"، بیانگر پرستش غیرخدا نباشد.

* "نام"بیانگر بدبینی نباشد.

* از نامهایی که دلالت بر گداختگی و عشق سوزان و سرگشتگی دارد پرهیز شود مانند «میاده» (زن لرزان)، «نماده» (زن نرم اندام)، «نهاد» (دختر سینه برجسته).

* نامگذاری فرزندان با اسمهایی که بیانگر انزجار از اینکه فرزند دختر شده است مورد اشکال است مانند «اوغل گِرگ» (فرزند پسر می خواهم).

* نام فرزند از پیامبران و انبیاء، صالحان و اولیای خدا باشد.

در فرهنگ دین اسلام حقوق و وظایف متقابلی میان پدر و فرزند وجود دارد، هر یک از پدر و فرزند موظفند به وظایف و حقوقی که بر عهده دارند به بهترین شکل عمل کنند.

حق پدر و مادر بر فرزند براساس محتوای این نوشتار در این مجال نمی گنجد اما حق فرزند بر پدر این است که برای او نام نیک انتخاب کند و تربیتش را نیکو قرار دهد، به او نوشتن و خواندن بیاموزد و یا شرایط این مهم را فراهم کند و شرایط پیشرفت و موفقیت و کاری او را براساس توان و امکانات موجود فراهم کرده و در بلوغ او را همسری دهد.

بنابراین با توجه به اینکه نام هر کسی تا پایان زندگانی تابلوی وجودی او می باشد و نام نیک و ارزشمند و زیبا تأثیر بسزایی در شخصیت کودک دارد در ادیان مختلف و به ویژه در دین اسلام سفارش فراوانی در گذاشتن نام نیک بر کودکان شده است البته نامگذاری نیک هر کودک درست است که حق پدر و مادر است باید اینگونه اصلاح کرد یا بدینگونه عنوان کرد که حق کودک است چرا که خودش زبان ندارد و قدرت بیان و انتخاب در او نیست و این حق بر عهده پدر و مادر گذاشته شده و اگر پدر و مادری از ادای این حق و دَین کوتاهی کردند فرزند حق بازخواست دارد.

اولین هدیه پدر و مادر به فرزندشان نام نیکو و انتخاب اسمی زیبا و مناسب است و باید از انتخاب نامهایی که مقطعی و برای سنین کوچکی مناسب است پرهیز نمود و برای کودک نامی انتخاب کرد که بار معنایی آن غنی باشد، بیانگر باورهای دینی، ملی، قومی و فردی باشد، منعکس کننده آداب و رسوم اجتماعی، فرهنگ یک ملت یا یک قوم باشد و پلی برای ارتباط و توسعه داشته های ارزشمند دینی و ملی برای آیندگان باشد، شخصیت بخش و نشان دهنده جهت گیری تفکر انسان و به دور از هر گونه تقلید باشد.

«نام» باید واژه یا کلمه ای باشد که تلفظ آن ابهام برانگیز نبوده و زمینه تمسخر را فراهم نکند، شیرین، زیبا و خوش ادا باشد.

البته در سالهای گذشته وقتی نوزادی متولد می شد نامگذاری آن برای پدر و مادر به معضلی تبدیل می شد چرا که هر عضوی از خانواده از مادربزرگ، پدربزرگ و پدر و مادر مادر کودک و یا پدر و مادر پدر نوزاد، خاله، عمه، دایی و عمو سعی می کردند سلیقه خود را در تعیین نام کودک اعمال کنند و نام مدنظر خود را بر روی نوزاد متولد شده بگذارند که خود سبب مشکلاتی می شد که اختلاف بین زن و شوهر، انتخاب نکردن نامی مناسب و تاخیر در انتخاب آن و کدورتهای خانوادگی از جمله آنها بود. امروزه این معضل تا حدود بسیار زیادی کاهش پیدا کرده است و هم اکنون پدر و مادر متولیان اصلی نامگذاری کودکشان شده اند و نظر بستگان و دیگر فامیلها و دوستان در حد مشاوره است اما باید به این نکته هم اشاره کرد که امروزه عوامل تاثیرگذار دیگری پا به عرصه گذاشته که تاثیر آنها در این حوزه و خیلی دیگر از عرصه های زندگی بر مردم چه از لحاظ نکات مثبت و ارزنده و چه مسائل منفی و ناهنجار به آشکاری روشن و معلوم است و به صورت خوب و مناسب و یا نامطلوب و نامناسب نتیجه بخش و تاثیرگذار است که رسانه ها و به ویژه تلویزیون و برنامه های ماهواره ای اصلی ترین این عوامل هستند.

بعد از اعتقادات دینی، ملی و مذهبی و علایق مردم به شخصیت های مذهبی و ملی عوامل محیطی از جمله سریالها، فیلمها و برنامه های تلویزیونی در فرهنگ نامگذاری تاثیر بسیار زیادی دارند.

سریالها و فیلمهایی که در شبکه های تلویزیونی کشورمان در مناسبتها و ایام مختلف تولید و پخش می شود می توانند نقش مناسب و مطلوبی را در ایجاد فرهنگ نامگذاری صحیح ایجاد کنند (البته در خیلی از حوزه ها و عرصه ها این نقش و تاثیر می تواند نتیجه بخش و ثمربخش باشد و چون هدف نگارش این مقاله کوتاه مرتبط با فرهنگ نام است به این مهم اشاره می شود) که فیلمهایی چون ستایش، مسافری از هند، 5 کیلومتر تا بهشت (آیدا)، مختارنامه، محمد رسول الله، ابوعلی سینا، سربداران،صلاح الدین ایوبی، میرزا کوچک خان و شهریار از جمله برنامه هایی بوده اند که در فرهنگ انتخاب نام نوزادان تاثیر داشته اند.

در مقابل شبکه های ماهواره ای هم البته در جنگ سرد و رسانه ای که هدف خیلی از آنها تخریب و تضعیف فرهنگ دیگر ملل است و این از اصلی ترین اهداف آنان است برنامه هایی را تولید و پخش می کنند که ضمن بدآموزی آن در انتخاب نام نوزادان در میان خانواده های ایرانی بی تاثیر نبوده اند.

با نگاهی کوتاه می توان حدس زد که اکثر شبکه های فارسی زبان خارج از کشور برنامه های تولیدی آنها سبب تخریب فرهنگ، آداب و رسوم و اعتقادات ملی و دینی ایران است و آیا نباید مسئولان صدا و سیمای کشورمان به ویژه استانهای آذربایجان غربی، کردستان و دیگر مراکزی که دارای فرهنگی خاص اما نزدیک به ایرانیها دارند در این راستا چاره اندیشی کنند.

مسئولان شبکه های استانی به ویژه کردستان به تاثیرات برنامه های شبکه استانی در کاهش معضلات اجتماعی منجمله اعتیاد، بزهکاری، طلاق و... توجه کرده اند و از خود پرسیده اند میزان نقش و تاثیر برنامه ها در کاهش ناهنجاری های اجتماعی به چه مقدار بوده است؟

توجه به فرهنگ، آداب و رسوم، اعتقادات و باورهای ملی و قومی هر استانی به ویژه کردستان و مناطق کردنشین ایران در رشد ارزشهای جامعه تاثیر بسزایی دارد و با ساخت و تولید برنامه ها و سریالهای مرتبط با فرهنگ آنها ضمن ارتقاء فرهنگ، زمینه ساز توسعه ارزشهای انسانی و اخلاقی بیشتری می شود و خود پادزهری است در مقابل زهر و سموم برنامه کانالهای ماهواره ای ضد فرهنگ این مرز و بوم، و زمینه ای مطلوب برای فرهنگ نامگذاری را فراهم می کند.

چرا نباید در ارتباط با شخصیت های هر منطقه که سرمایه های ملی هستند برنامه و فیلم تولید نشود مانند هێمن، هه‌ژار، مستوره، عطاء کل و دهها هنرمند و دانشمند و فعال دیگری که مردم ما از آن بی اطلاعند یا اطلاعات کمی دارند و باید نام فرزندان خود را از روی شخصیت هایی که مرتبط با فرهنگ این کشور و منطقه نیست انتخاب کنند و زمینه این مسئله هم برنامه های ماهواره ای باشد.

امروزه مردم ما در استانهای کشور و به ویژه کردستان آشنایی کاملی با واژگان ایرانی و ویژه تر کُردی ندارند و فرهنگ نامگذاری کامل و مناسبی در اختیار ندارند هر چند در این ارتباط تلاشها و اقداماتی از سوی برخی نهادها و افراد صورت گرفته اما به دلیل افزایش جمعیت، پراکندگی جغرافیایی و توسعه فضای رسانه ای این مهم نتوانسته در میان مردم تاثیرگذار باشد و باز هم باید اشاره کرد که متاسفانه برخی از مردم ما انتخاب نام کودکان خود را از شخصیت سریالها و فیلمهای خارجی ماهواره ای برمی گزینند و تغییر این دیدگاه بر عهده سازمانهای مرتبط و فرهنگی و به ویژه ثبت احوال و صدا و سیما است.

مردمی که شبکه های مورد علاقه آنان PMC، فارسی وان، من و تو و کانالهای لوس آنجلسی و... باشد قطعاً برای زندگی خودشان از آنها الگو می گیرند و این الگوگیری به صورت تعمدی و اختیاری نیست بلکه فضای امروزه چنین شرایطی را ایجاد کرده و این به دلیل فعالیت و عدم تلاش مطلوب نهادهای مرتبط است.

برای چنین رویدادی باید گریست وقتی که ملتی مانند ایران با این همه فرهنگ، هنر، تاریخ و دستاوردهای گذشته و وجود مشاهیر و شخصیت های چون فردوسی، حافظ، خیام، مولانا، سعدی، بوعلی سینا، عارف قزوینی، دکتر حسابی، آرش کمانگیر، بنان، شاملو، سهراب سپهری، نیما یوشیج، پروین اعتصامی، ذکریای رازی، تختی و صدها چهره و فرهیخته نامدار دیگر در عرصه های مختلف و کُردها نیز با یدک کشیدن فرهنگی اصیل و استانی فرهنگی و مهد موسیقی ایران و با داشتن شخصیتهای چون محوی، سواره، احمد خانی، بدرخان، قاضی محمد، قاله‌مه‌ڕه‌، مستوره اردلان، سید علی اصغر کردستانی، خالقی، نالی، هێمن، پرتو ماه، مولوی و دهها چهره و اندیشمند دیگر در حوزه های مختلف فرهنگی، اجتماعی و ورزشی که برای کشور و این دیار افتخار آفریده اند اما فرزندان همین مردم شخصیت سریالها و کسانی همچون "لینچان"، "جومونگ"، "ماریچی"، "مایکل جکسون"، "مسی"و "جنیفر لوپز"، "آنجیلینا جولی" و "مارادونا" را بهتر و کاملتر از آنها می شناسند و حتی شماره کفشهای آنان، قد و قواره و خوراکیهای مورد علاقه آنان را هم می دانند و برخی هم اگر نام شخصیتی ایرانی یا کُرد نامداری را به آنها بگویی فکر می کنند نام یک میوه یا کالاست و ضمن تاسف باید اذعان داشت که در این زمینه کوتاهی شده است و رفع این معضل قطعاً در مرحله اول بر عهده مسئولان و سازمانهای مرتبط است تا با ارائه مجموعه های تلویزیونی، برنامه های مستند، چاپ کتاب، مجله، روزنامه و تولیدات فرهنگی و فراهم کردن زمینه فعالیت بیشتر فعالان فرهنگ و هنر و علم و صنعت در این راستا اقدام کرد.

البته آنچه که انجام شده و در حال انجام است جای تقدیر است اما کافی نیست و با وجود این همه کانال و شبکه ماهواره ای و تبلیغات گسترده این اقدامات جوابگو نیست و انتظار نداشته باشیم در خیلی از حوزه ها و به ویژه حوزه نامگذاری فرزندان و کودکان مردم الگو از خودمان بگیرند هر چند نامهای اسلامی، ملی، ایرانی و کُردی روز به روز رو به فراوانی دارد اما نسبت به تاریخ، تمدن، فرهنگ و آداب و رسوم این ملت، این فراوانی درصد پایینی را در بر می گیرد و امیدوارم مسئولان و مدیران نهادهای مرتبط و سازمانهای فرهنگی و به ویژه خود مردم بزرگوار به این نکات توجه بیشتری داشته باشند، حفظ و حراست از فرهنگ، هنر، علم و ارزشهای انسانی و اعتقادات این مرز و بوم وظیفه همه ماست و کردستان بخشی از تاریخ و شناسنامه ماست که موسیقی، هنر، ادبیات و... این شناسنامه را تشکیل می دهند که کمترین ادای دین نسبت به این هویت انتخاب نام کودکانمان براساس شناسنامه تاریخ و فرهنگمان است و به هوش باشیم که فرصتی که از دست رفت دیر می توان دوباره آن را فراهم کرد و به این نکته هم اکنون بیاندیشیم که فردا خیلی دیر است.

*گفتنی است این مقاله در نخستین همایش استانی فرهنگ نام و نام گزینی کردستان که در اواخر بهمن ماه سال90 در سنندج برگزار شد عنوان نخست را به خود اختصاص داد

منبع: خبرگزاری کردپرس: www.kurdpress.ir

/ 5 نظر / 53 بازدید
سلما

دل از غم فاطمه توان دارد، نه و ز تربتِ او کسی نشان دارد، نه آن تربتِ گمگشته به بَر، زوّاری جز مهدی صاحب الزمان دارد، نه

عارف

با هویت گردانندگان سایت بالاترین به روزم

محمدرضا

امام رضا (ع) می فرمایند : هر که نمی تواند کاری کند که به سبب آن گناهانش زدوده شود ،بر محمد و آل محمد بسیار درود فرستد،زیرا که گناهان را ریشه کن می کند.(امالی صدوق،4/68) سلام بزرگواروبلاگ زیباوجالبی داریدافتخاربدیدبماهم سری بزنید التماس دعا یاامام رضاع

هوشیار سلطانی فر

برو کشکت را بساو.